Gartheli
Mae eglwys Gartheli wedi’i chysegru i sant o’r enw Gartheli, ac arferai fod yn gapel a oedd yn perthyn i blwyf Llanddewi Brefi.
Yn ôl y sôn, roedd yr eglwys yn adfail erbyn y ddeunawfed ganrif ond cafodd ei hailadeiladu yn 1810. Cymerodd yr adeilad presennol, y mae ei ddyluniad yn syml, le’r eglwys honno yn 1875. Mae’r tu mewn yn cynnwys ffenestr liw o 1950 gan Celtic Studios, sy’n portreadu’r Crist Atgyfodedig.
Eglwys y Santes Fair, Ystrad Fflur, Ceredigion, Cymru, SY25 6ES
Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr, Ystrad Meurig, Ceredigion, Cymru, SY25 6AA
Eglwys Sant Caron, Tregaron, Ceredigion, Cymru, SY25 6JL
Eglwys Dewi Sant, Blaenpennal, Lledrod, Ceredigion, Cymru, SY23 4TS
Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Odwyn, Llangeitho, Ceredigion, Cymru, SY25 6TZ
Eglwys Sant Ceitho, Llangeitho, Ceredigion, Cymru, SY25 6TR
Eglwys y Santes Lucia, Betws Leucu, Ceredigion, Cymru, SY25 6SW
Eglwys Sant Gartheli, Gartheli, Nantcwnlle, Llwyn-y-groes, Ceredigion, Cymru, SA48 8PP
Eglwys Dewi Sant, Llanddewi Brefi, Ceredigion, Cymru, SY25 6RX
Eglwys Sant Cybi, Llangybi, Ceredigion, Cymru, SA48 8NG
Eglwys Sant Bledrws, Betws Bledrws, Ceredigion, Cymru, SA48 8NX
Eglwys y Santes Fair, Llanfair Clydogau, Ceredigion, Cymru, SA48 8LJ
Eglwys Dewi Sant, Llan-y-crwys, Ffarmers, Sir Gaerfyrddin, Cymru, SA19 8LX
Eglwys Sant Llonio, Llanllwni, Sir Gaerfyrddin, Cymru, SA39 9LT
Eglwys y Santes Gwenog, Llanwenog, Cwrtnewydd, Ceredigion, Cymru, SA40 9UT
Eglwys Sant Pedr, Llanybydder, Sir Gaerfyrddin, Cymru, SA40 9UD
Eglwys Sant Padrig, Pencarreg, Sir Gaerfyrddin, Cymru, SA40 9QQ
Eglwys Sant Pedr, Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion, Cymru, SA48 7EL
Maestir Road, Barley Mow, Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion, Cymru, SA48 7JW
Eglwys Sant Gwynin, Llanwnnen, Ceredigion, Cymru, SA48 7LA
Eglwys Sant Iago, Cwmann, Sir Gaerfyrddin, Cymru, SA48 8DU
Ni wyddys fawr ddim am enw’r sant, sef Gartheli, ac mae’n bosibl mai ffurf ar Gwrtheli neu Gwrddelw ydyw. Mae Gwrddelw wedi’i restru mewn llawysgrif o’r ail ganrif ar bymtheg, lle mae 7 Ionawr wedi’i nodi fel ei ddydd gŵyl. Wrth egluro ei achau, nododd Iolo Morgannwg ei fod yn fab i’r ffigwr adnabyddus Caw o Ystrad Clud.
Saif yr eglwys ar lôn ger canol y pentref bach.
Cod Post SA48 8PP
Cyfeirnod Grid yr Arolwg Ordnans SN58605672
Eglwysi eraill sydd gerllaw
