Y Llyngesydd John Thomas

Mae cofeb yn Llanllwni yn coffáu capten talog ffrigad yn y Llynges Frenhinol yn ystod Rhyfel Annibyniaeth America

Ymunodd John Thomas â’r Llynges Frenhinol yn 1762 pan oedd yn 11 oed.

Cafodd ei eni yn 1751, yn fab i ficer Llandysul, y Parchedig John Thomas, a’i wraig Sage. Ni wyddys pam yr ymunodd â’r llynges, ond cafodd yrfa ddisglair iawn a esgorodd ar gryn dipyn o gyfoeth iddo.

Ymunodd i ddechrau â llong yr HMS Hero, sef banerlong y Llyngesydd Syr Charles Hardy a oedd newydd fod yn Llywodraethwr Efrog Newydd. Capten y llong oedd yr Anrhydeddus Samuel Barrington, sef brawd yr Is-iarll William Barrington a oedd yn Drysorydd y Llynges a’r Parchedig Shute Barrington a ddaeth yn ei dro’n Esgob Llandaf, Caersallog a Durham (gweler hefyd ficer Llanbedr Pont Steffan, Eliezer Williams).

Roedd dylanwad o’r fath yn hanfodol er mwyn dringo’r ysgol yn llynges y ddeunawfed ganrif, ond roedd John Thomas yn swyddog galluog iawn a fu’n dyst i frwydro yn nyfroedd gogledd America yn ystod Rhyfel Annibyniaeth America, lle’r enillodd lawer o arian ysbail ond lle collodd ei goes wrth gipio ffrigad Ffrengig o’r enw Surveillante. Bu’n gwasanaethu wedyn yn ystod Rhyfel y Chwyldro Ffrengig, a maes o law cyrhaeddodd reng Llyngesydd.

Defnyddiodd rywfaint o’i arian ysbail i brynu ystâd yn Llanfechan ger y man lle’i ganwyd, a bu farw yno yn 1810. Cafodd ei gladdu mewn mawsolëwm ym mynwent Llanllwni, ac mae cofeb hyfryd iddo i’w gweld yn yr eglwys.

Cymeriad lleol arall a oedd yn gysylltiedig â Rhyfel Annibyniaeth America oedd y Parchedig Eliezer Williams (1754-1820) a ddaeth yn ficer Llanbedr Pont Steffan yn 1805. Cyn hynny bu’n gaplan y llong HMS Cambridge, sef llong ryfel ac arni 80 o ynnau, ac roedd yn bresennol adeg Rhyddhad Gibraltar yn 1782 ac adeg Brwydr Penrhyn Spartel yn yr un flwyddyn.

Bywgraffiad ychwanegol

Eglwys Llanllwni